Đột phá hạ tầng - động lực nền tảng bước vào kỷ nguyên mới

"Mạch máu" của nền kinh tế

Sau 40 năm đổi mới, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của Việt Nam đã có bước phát triển bứt phá. Nhiều công trình hạ tầng quan trọng quy mô lớn được đầu tư, nâng cấp góp phần làm thay đổi diện mạo đất nước và mở ra không gian phát triển mới.

Đại hội XIII của Đảng đã xác định phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại là một trong 3 đột phá chiến lược. Bởi hạ tầng không chỉ là “mạch máu” của nền kinh tế mà còn là điều kiện tiên quyết để tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa các mục tiêu dài hạn của đất nước.

Nếu như trước năm 2020, cả nước mới có chưa đầy 1.000km đường cao tốc thì đến hết năm 2025, con số ấy đã tăng gấp hơn ba lần, đạt 3.345km, vượt mục tiêu đạt 3.000km cao tốc trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025 của Quốc hội, Chính phủ giao. Ngoài ra đã hoàn thành 1.586km đường quốc lộ, 1.701km đường bộ ven biển.

Trục cao tốc Bắc - Nam từng bước được khép kín, các tuyến liên vùng, kết nối cửa khẩu, cảng biển, sân bay được đẩy nhanh tiến độ, tạo nên một không gian phát triển liên thông, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Riêng năm 2025 có thể coi là một dấu mốc đặc biệt, khi lần đầu tiên cả nước tổ chức đồng loạt 3 đợt khởi công, khánh thành với hơn 560 công trình, dự án, tổng mức đầu tư trên 5 triệu tỷ đồng; trong đó rất nhiều các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm trải dài khắp cả nước.

Hạ tầng không chỉ là “mạch máu” của nền kinh tế, mà còn là điều kiện tiên quyết để tháo gỡ điểm nghẽn phát triển

Hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại, thông suốt từ đường bộ, đường sắt, hàng không, hàng hải và đường thuỷ đã không chỉ nâng cao năng lực kết nối, kéo giảm chi phí logistics từ mức 21% GDP năm 2018 xuống còn khoảng 17-18% hiện nay, mà còn mở ra dư địa thu hút đầu tư, thúc đẩy liên kết vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và tạo động lực tăng trưởng mới.

Kết cấu hạ tầng giao thông đã góp phần tạo chuyển biến rõ nét về diện mạo hạ tầng quốc gia, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025 và tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Chính vì vậy, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định phát triển hạ tầng là một trong 3 đột phá chiến lược, trong đó định hướng ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đô thị, hạ tầng viễn thông, đặc biệt là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu; phát triển hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu; mở rộng không gian phát triển theo quy hoạch tổng thể quốc gia, bảo đảm liên kết vùng, liên kết địa phương, kết nối khu vực và toàn cầu.

Với yêu cầu là phải làm thật mạnh, thật nhanh, làm đến nơi đến chốn, đưa đất nước phát triển bứt phá, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: Ngay trong năm 2026 phải tạo chuyển biến rõ rệt về tiến độ, trong đó tập trung đầu tư, xây dựng các trục giao thông đường bộ cao tốc quan trọng; các cảng biển cửa ngõ kết hợp trung chuyển quốc tế; các cảng hàng không lớn; tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, hệ thống đường sắt đô thị ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, các tuyến đường sắt kết nối quốc tế và các cảng biển trung chuyển quốc tế; phấn đấu hoàn thành tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng trước năm 2030.

Thay đổi tư duy từ đầu tư sang quản trị phát triển

Nghị quyết Đại hội XIV đã đặt ra tầm nhìn rõ ràng về đột phá hạ tầng. Vấn đề còn lại nằm ở tinh thần hành động và năng lực thực thi.

TS. Lê Khánh Cường, chuyên gia chính sách kinh tế vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, trong 3 đột phá chiến lược của Đại hội XIV, phát triển hạ tầng là đột phá có tính nền tảng nhất, bởi nó tạo điều kiện hiện thực hóa nhiều mục tiêu.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng nhiều hơn, mà là xây dựng thông minh hơn, đồng bộ hơn và hiệu quả hơn. Khi tư duy chiến lược được chuyển hóa thành hành động cụ thể, khi hạ tầng được phát triển như một hệ sinh thái kết nối với lộ trình rõ ràng, đột phá hạ tầng sẽ thực sự trở thành động lực đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng. Do đó, đột phá hạ tầng trong giai đoạn tới đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương, với trách nhiệm rõ ràng và cơ chế giám sát hiệu quả.

“Quan trọng hơn, cần chuyển từ tư duy “làm cho kịp tiến độ” sang tư duy “làm cho đúng và hiệu quả. Mỗi dự án hạ tầng phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và đời sống người dân. Cần thiết lập hệ thống KPI rõ ràng để đánh giá hiệu quả đầu tư hạ tầng, không chỉ dựa trên tiến độ thi công mà còn dựa trên tác động kinh tế - xã hội thực tế. Đồng thời, tăng cường giám sát, thanh tra để đảm bảo chất lượng công trình và phòng chống tham nhũng, lãng phí”, TS Lê Khánh Cường nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa đột phá hạ tầng sau Đại hội XIV, TS Lê Khánh Cường cũng đề xuất lộ trình cụ thể gồm 3 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn ngắn hạn tập trung giải quyết các điểm nghẽn cấp bách; ưu tiên hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm đang dở dang, đặc biệt là các tuyến đường cao tốc Bắc - Nam, đường sắt đô thị tại các thành phố lớn. Đồng thời, rà soát và sửa đổi các quy định cản trở triển khai dự án hợp tác công tư (PPP).

“Giai đoạn trung hạn cần xây dựng hệ thống hạ tầng liên kết vùng. Tập trung phát triển các hành lang kinh tế, khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu gắn với hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics. Đẩy mạnh phát triển hạ tầng số, hạ tầng năng lượng tái tạo. Sau năm 2030, sẽ hoàn thiện hệ sinh thái hạ tầng hiện đại, đồng bộ, thông minh và xanh. Hướng tới tiêu chuẩn khu vực và quốc tế, tạo nền tảng vững chắc cho Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045”, TS Lê Khánh Cường đề xuất.

TS Lê Khánh Cường, chuyên gia Chính sách kinh tế vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

Theo TS Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đột phá hạ tầng nêu trong Nghị quyết Đại hội XIV được nhìn nhận một cách toàn diện, vừa tạo sự kết nối thông suốt trong nước, vừa gắn Việt Nam vào chuỗi kết nối khu vực và quốc tế. Điều đó cho thấy, phát triển đột phá hạ tầng trong thời gian tới không chỉ giới hạn trong giao thông, mà còn bao gồm hạ tầng năng lượng, đô thị, viễn thông, đặc biệt là hạ tầng số và hạ tầng dữ liệu. Những lĩnh vực mang tính nền tảng trong kỷ nguyên số.

Theo TS Trần Văn Khải, hạ tầng hiện đại sẽ là bệ phóng cho các ngành kinh tế phát triển, thu hút đầu tư và nâng cao đời sống người dân. Ngược lại, nếu hạ tầng yếu kém sẽ kìm hãm tăng trưởng và thu hẹp không gian phát triển. Do vậy, đột phá hạ tầng chính là điều kiện tiên quyết để tạo sức bật cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh cách mạng công nghệ và biến đổi khí hậu hiện nay.

Theo TS Lê Quốc Phương, Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công thương, giải pháp cụ thể nhằm hiện thực hóa đột phá hạ tầng đó là cần phát triển hạ tầng giao thông và logistics, ưu tiên các công trình trọng điểm quốc gia, liên vùng.

Việt Nam cần phát triển hạ tầng số và hạ tầng năng lượng, đầu tư mạnh vào hạ tầng viễn thông, dữ liệu, trung tâm số; phát triển năng lượng tái tạo, bảo đảm an ninh năng lượng; xây dựng đô thị thông minh.

Đồng thời, chúng ta cần huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư hạ tầng, đa dạng hóa hình thức đầu tư; tăng hiệu quả đầu tư, chống thất thoát, lãng phí; gắn đầu tư hạ tầng với quy hoạch tổng thể quốc gia.

Bên cạnh các giải pháp trên, Việt Nam cần thực hiện các giải pháp mang tính tổng hợp. Đó là bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện; tăng cường phối hợp giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp; đồng thời thường xuyên đánh giá và điều chỉnh kịp thời chính sách; đẩy mạnh tuyên truyền, tạo đồng thuận xã hội.

Có thể thấy, đột phá hạ tầng theo tinh thần Đại hội XIV là lời khẳng định mạnh mẽ về một Việt Nam tự cường và chủ động. Khi hạ tầng được phát triển như một hệ sinh thái thông minh, đồng bộ, nó sẽ không chỉ giúp Việt Nam “đi nhanh hơn” mà còn giúp đất nước “đi xa hơn”.

Với sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và sự đồng thuận của xã hội, đột phá hạ tầng chắc chắn sẽ trở thành bệ phóng vững chắc, tạo ra không gian phát triển mới, đưa Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng vào năm 2045.

Ánh Dương