Phát huy vai trò, khơi dậy sức sáng tạo của giai cấp nông dân để xây dựng, phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Nhân dịp Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, phóng viên đã có cuộc phỏng vấn đồng chí Lương Quốc Đoàn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam về phát huy vai trò, khơi dậy sức sáng tạo của giai cấp nông dân trong thực hiện những quyết sách chiến lược để đưa nông nghiệp, nông dân, nông thôn vươn mình trong kỷ nguyên mới, góp phần xây dựng, phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Đồng chí Lương Quốc Đoàn, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam cho biết: Trong 5 năm gần đây, số hộ có thu nhập trên 1 tỷ đồng/năm tăng gấp 2 lần so với giai đoạn 5 năm trước. Nhiều nông dân có doanh thu hàng chục tỷ đồng, dần hình thành sắc thái lớp người nông dân chuyên nghiệp. Ảnh: DV

Phóng viên: Thưa đồng chí, trong không khí phấn khởi hướng tới Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, khi nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới đất nước, giai cấp nông dân đã khẳng định vai trò "trụ đỡ" của nền kinh tế như thế nào, đặc biệt là những kỳ tích về xuất khẩu nông sản mà chúng ta đã đạt được trong năm 2025 vừa qua?

Đồng chí Lương Quốc Đoàn: Trong suốt chiều dài xây dựng, phát triển và đổi mới đất nước, giai cấp nông dân Việt Nam có những đóng góp to lớn, ngày càng khẳng định vai trò là chủ thể, là trung tâm trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới, góp phần đưa đất nước ta phát triển nhanh, bền vững.

Chúng ta có thể điểm lại những đóng góp nổi bật, đột phá của giai cấp nông dân trong 40 năm xây dựng, đổi mới đất nước, đó là góp phần bảo đảm an ninh lương thực, phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao vị thế của đất nước. Ngay từ những năm đầu của thời kỳ đổi mới, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng về phát triển nông nghiệp (Chỉ thị 100-CT/TW ngày 13/1/1981 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 5/4/1988 của Bộ Chính trị), nông dân đã phát huy vai trò, tinh thần tự chủ trong sản xuất đưa nước ta từ chỗ thiếu lương thực vươn lên đáp ứng được nhu cầu trong nước, có dự trữ và trở thành nước xuất khẩu lương thực.

Với đường lối, chủ trương đúng đắn của Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, điển hình là Nghị quyết 26-NQ/TW Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X), Nghị quyết 19-NQ/TW Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) đã mở ra giai đoạn phát triển mới; nông dân đã phát huy vai trò chủ thể trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; tư duy sản xuất theo số lượng dần được thay thế bằng mục tiêu gia tăng giá trị sản phẩm. Hợp tác, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, chất lượng an toàn có xu hướng tăng. Các vùng sản xuất hàng hóa lớn, tập trung được hình thành với nhiều sản phẩm chủ lực quốc gia như: lúa gạo, cà-phê, điều, hồ tiêu, chè, cá tra, tôm…, làm thay đổi và tạo ra phương thức sản xuất mới, thúc đẩy công nghiệp chế biến, dịch vụ phát triển.

Một bộ phận nông dân đã chủ động, sáng tạo trong chuyển đổi mô hình sản xuất đem lại hiệu quả cao, trở thành những tấm gương sản xuất kinh doanh giỏi. Thông qua phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững” đã khơi dậy khát vọng vươn lên, phát huy tinh thần lao động cần cù, sáng tạo của nông dân, qua đó hàng triệu hộ từ nghèo khó vươn lên đủ ăn, từ khá giả vươn lên giàu có. Trong 5 năm gần đây, số hộ có thu nhập hơn 500 triệu đồng/năm tăng gấp 3 lần, số hộ có thu nhập hơn 1 tỷ đồng/năm tăng gấp 2 lần so giai đoạn 5 năm trước; nhiều người có điều kiện thuận lợi đã bứt phá, nhanh chóng giàu có với doanh thu hàng chục tỷ đồng, dần hình thành sắc thái lớp người nông dân chuyên nghiệp.

Nhiều mô hình sản xuất kinh doanh mới được hình thành, tạo tiền đề cho phát triển lực lượng sản xuất mới ở nông thôn.

Những nỗ lực vươn lên, đổi mới sáng tạo của nông dân đã góp phần đưa nông nghiệp phát triển toàn diện, trở thành trụ đỡ của nền kinh tế, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia, đưa Việt Nam từ chỗ người dân thiếu đói, thiếu thốn nhiều nhu yếu phẩm cần thiết, đến nay trở thành nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình cao, là một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản, giữ vị thế hàng đầu thế giới ở nhiều mặt hàng chủ lực, hàng hóa có mặt ở gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, đạt kỷ lục mới với kim ngạch xuất khẩu 62,5 tỷ USD năm 2024 và đạt 70,09 tỷ USD năm 2025, trong đó gạo ST25 của nước ta 3 lần được vinh danh là “Gạo ngon nhất thế giới” vào các năm 2019, 2023 và 2025, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.

Phóng viên: Thưa đồng chí, không chỉ đóng góp về kinh tế, nông dân còn là lực lượng chủ chốt trong xây dựng nông thôn mới và giữ gìn bản sắc văn hóa; đồng thời tích cực tham gia bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đồng chí đánh giá thế nào về những đóng góp này?

Đồng chí Lương Quốc Đoàn: Với đức tính chịu thương, chịu khó, dám nghĩ, dám làm, một bộ phận nông dân, ngư dân đã chủ động học nghề, từng bước chuyển đổi ngành nghề, phát triển đa dạng hoạt động thương mại, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, phục vụ dân sinh, phát triển kinh tế nông thôn, đưa số cơ sở sản xuất kinh doanh ngành nghề nông thôn tăng bình quân 0,8-1%/năm. Mô hình “nông dân dạy nông dân” ngày càng lan tỏa, hiệu quả thiết thực, tạo sinh kế, chuyển đổi nghề, giúp nhiều hộ vươn lên thoát nghèo.

Trong 5 năm qua, các nông dân sản xuất kinh doanh giỏi đã hỗ trợ, truyền nghề, giúp hơn 815 nghìn lượt hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn về cây, con giống, vật tư nông nghiệp trị giá hơn 6,72 nghìn tỷ đồng; hơn 108 nghìn hộ nông dân thoát nghèo và đang vươn lên làm giàu; đóng góp xây dựng hàng nghìn căn nhà tình thương, nhà tình nghĩa, mái ấm nông dân và giúp cho hơn 1,2 triệu hộ nghèo có thêm nguồn lực phát triển sản xuất; đóng góp hàng trăm tỷ đồng cho các quỹ ở địa phương; lan tỏa tinh thần “tương thân tương ái” trong cộng đồng nông thôn.

Nhiều mô hình sản xuất kinh doanh mới được hình thành, tạo tiền đề cho phát triển lực lượng sản xuất mới ở nông thôn, góp phần nâng thu nhập bình quân của cư dân nông thôn năm 2025 lên 7,2 triệu đồng/tháng, tăng gấp 1,7 lần so năm 2020, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều bình quân 1,03%/năm; thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị từ 2,26 lần năm 2002 xuống còn 1,89 lần năm 2010 và đến năm 2025 giảm còn 1,39 lần.

Cùng với phát triển kinh tế, nông dân đã phát huy giá trị văn hóa con người Việt Nam, giữ gìn bản sắc, giá trị văn hóa dân tộc, giữ vững nền tảng xã hội và góp phần củng cố quốc phòng, an ninh. Nông dân vừa là chủ thể xây dựng, sáng tạo ra hương ước, quy ước, vừa là người thực hiện đưa hương ước vào cuộc sống, kiến tạo nên những giá trị văn hóa truyền thống ở nông thôn, làm cho bản sắc văn hóa được sáng tạo, tích lũy và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nông thôn là nơi lắng đọng “hồn quê, tình quê”, nông dân không chỉ tích cực gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế. Những “cánh cổng làng” đã và đang rộng mở đón nhận những làn gió văn hóa mới làm cho văn hóa nông thôn ngày càng phong phú, đa dạng, nhưng dù có như thế nào thì nông dân vẫn luôn là những người phát huy vai trò, giá trị văn hóa truyền thống ở nông thôn, góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực, sức mạnh nội sinh quan trọng để phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Bên cạnh đó, nông dân luôn là lực lượng quan trọng tham gia bảo đảm quốc phòng, an ninh, xây dựng, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân. Ở các địa bàn biên giới, nông dân tham gia phối hợp với Bộ đội Biên phòng tuần tra bảo vệ đường biên, mốc giới; cung cấp thông tin, tố giác tội phạm với các lực lượng chức năng, vừa tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, vừa giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Các mô hình, câu lạc bộ phòng chống tội phạm ở cơ sở như: “Ba an toàn”, “Ấp 4 không”, “Tự quản an ninh trật tự”, “Tổ nông dân tự quản, tự phòng” góp phần bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Những đóng góp đó đã góp phần tạo cho nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân của nước ta phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu, khẳng định nền tảng “gốc rễ” quyết định tạo nên sức mạnh tổng hợp dân tộc chính là “thế trận lòng dân” vững chắc mà trong đó đông đảo là lực lượng nông dân.

Phóng viên: Thưa đồng chí, Đại hội XIV của Đảng xác định kỷ nguyên mới là kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với động lực là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Hội Nông dân sẽ làm gì để thực hiện mục tiêu “tri thức hóa nông dân”, xây dựng thế hệ “nông dân số” có khả năng làm chủ công nghệ cũng như phát huy vai trò của nông dân trong xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tới?

Đồng chí Lương Quốc Đoàn: Bước vào kỷ nguyên mới, phát triển văn hóa, con người là nền tảng, lấy người dân làm trung tâm, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực, đột phá của sự phát triển; đặt ra những vấn đề mới, yêu cầu mới cao hơn, trong đó có nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Để tiếp tục phát huy, khơi dậy sức sáng tạo của giai cấp nông dân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng, phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc; Hội Nông dân Việt Nam đồng hành cùng giai cấp nông dân tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, chung sức góp phần thực hiện thành công đường lối, chủ trương, mục tiêu Đại hội XIV của Đảng, trọng tâm vào một số định hướng, nội dung sau:

Thứ nhất, nâng cao năng lực làm chủ của nông dân trong phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn; xây dựng người nông dân mới, phát triển toàn diện, văn minh, có trách nhiệm xã hội, tôn trọng pháp luật; khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần tự chủ, tự cường dân tộc, khát vọng vươn lên, làm giàu chính đáng của “người lính tiên phong trên mặt trận nông nghiệp”, “doanh nhân của đồng đất”. Trong đó, tập trung vào các nội dung:

Tuyên truyền, vận động nông dân thực hiện tốt “3 tiên phong”: (1) Tiên phong thoát nghèo và thi đua làm giàu, (2) Tiên phong trở thành nông dân văn minh, chuyên nghiệp, (3) Tiên phong sản xuất xanh, bền vững, chuyển đổi số. Nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật lao động, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm với cộng đồng và xã hội của nông dân trong sản xuất, kinh doanh bảo đảm an toàn thực phẩm.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thu hoạch cà-rốt cùng nông dân tỉnh Hải Dương-nay là thành phố Hải Phòng, chiều 15/2/2024. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Nâng cao trình độ, năng lực của nông dân gắn với hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hợp tác, liên kết chuỗi giá trị; tập trung đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho các nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, nông dân xuất sắc có đủ năng lực trở thành chủ tịch, giám đốc hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ ở nông thôn, là hạt nhân thúc đẩy quá trình “tri thức hóa nông dân”, nòng cốt để thành lập các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp.

Đẩy mạnh xây dựng các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp xanh, tiết kiệm tài nguyên và giảm thải; nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, thông minh, công nghệ cao, công nghệ số; nông nghiệp kết hợp công nghiệp, dịch vụ; nông nghiệp đô thị theo hướng “thành phố xanh”, “khu đô thị sinh thái”; phát triển đa dạng các mô hình hợp tác, liên kết sản xuất, kinh doanh theo chuỗi giá trị.

Thứ hai, nâng cao chất lượng, hiệu quả các phong trào nông dân, trọng tâm là phong trào “Nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững”, phong trào “Cán bộ, hội viên nông dân tích cực tham gia phát triển kinh tế tập thể trong nông nghiệp”; phát huy hiệu quả và nhân rộng các mô hình chi, tổ Hội Nông dân nghề nghiệp, gắn với đẩy mạnh hoạt động tư vấn, hỗ trợ nông dân theo hướng chuyển đổi số, chuẩn mực an toàn thực phẩm, bảo đảm “xanh-sạch-truy xuất”, xây dựng thương hiệu, “hộ chiếu” nông sản.

Đẩy mạnh thành lập các Câu lạc bộ của nông dân (Câu lạc bộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, Câu lạc bộ nông dân với pháp luật, Câu lạc bộ khoa học kỹ thuật nhà nông, Câu lạc bộ nông dân bảo vệ môi trường), nhân rộng các mô hình: “Sạch làng, đẹp ruộng”, “Thắp sáng làng quê”, “Hàng cây nông dân”, “Thùng rác thân thiện với môi trường”, “Cộng đồng nông dân tiên tiến”, “Gia đình nông dân bình đẳng, hạnh phúc”… Hình thành cộng đồng dân cư không rác thải nhựa, xây dựng nông thôn “sáng-xanh-sạch-đẹp”, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch nông thôn.

Thứ ba, tuyên truyền, vận động, hướng dẫn nông dân thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở, tích cực tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, chú trọng tổ chức “Tháng nghe dân nói”, “mở rộng dân chủ thực chất để nông dân được biết, được bàn, được làm, được giám sát, được kiểm tra”; trong đó tập trung vào một số nội dung:

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn trao Bằng công nhận và Cúp vinh danh tặng các nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2024. (Ảnh: DUY LINH)

Tăng cường tổ chức, nâng cao chất lượng các hội nghị, diễn đàn đối thoại giữa lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành, cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp với nông dân; các diễn đàn “Lắng nghe nông dân nói” để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh; kết nối nông dân với doanh nghiệp, nhà khoa học và nhà nước, tham gia giám sát, phản biện xã hội, phát huy vai trò của nông dân tham gia xây dựng Đảng, chính quyền.

Thứ tư, Hội Nông dân phải thực sự là “người bạn đồng hành của nông dân”, trong đó đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động Hội phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới, bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; phát huy những giá trị cốt lõi, đặc trưng của tổ chức Hội để tiếp tục triển khai hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng. Mọi hoạt động của Hội lấy nông dân làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực để đổi mới, hướng mạnh về cơ sở, gắn với lợi ích thiết thực, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nông dân; đo lường được kết quả, đánh giá được tác động; hướng tới “sinh kế nông thôn xanh-nông nghiệp số-chuỗi giá trị-xây dựng thương hiệu-tiêu thụ nông sản”.

Hội Nông dân và giai cấp nông dân Việt Nam tin tưởng những tư duy, tầm nhìn, quyết sách chiến lược của Đại hội Đảng lần thứ XIV sẽ được hiện thực hóa, đưa đất nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030; trở thành nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045, sánh vai với các cường quốc năm châu như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu và ước vọng của toàn thể dân tộc ta.