Nền móng cho Hà Nội vươn tầm thế giới các thành phố thông minh

Theo Bộ Văn hóa, Truyền thông và Thể thao Anh (DCMS) định nghĩa công nghiệp sáng tạo là các ngành xuất phát từ sáng tạo cá nhân, kỹ năng và tài năng, có tiềm năng tạo việc làm và kinh tế qua khai thác tài sản trí tuệ, bao gồm 13 lĩnh vực như quảng cáo, kiến trúc, nghệ thuật, phim ảnh, âm nhạc và phần mềm trò chơi.

Các lĩnh vực chính của công nghiệp sáng tạo bao gồm: Phần mềm và Công nghệ: Phát triển ứng dụng, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin, nền tảng số; Nội dung số: Sản xuất game, nội dung số đa phương tiện; Thiết kế: Kiến trúc, đồ họa, thời trang, nội thất, bao bì, thiết kế công nghiệp; Truyền thông và Marketing: Quảng cáo, digital marketing, tổ chức sự kiện; Văn hóa và Giải trí: Nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật, thủ công mỹ nghệ, bảo tàng, phòng trưng bày.

Công nghiệp văn hóa - xu hướng phát triển toàn cầu

Không chỉ mang giá trị tinh thần, công nghiệp văn hóa đã tạo ra nguồn thu khổng lồ, đóng góp đáng kể vào GDP và tạo hàng triệu việc làm chất lượng cao.

Seoul (Hàn Quốc) là ví dụ điển hình. Nhờ chiến lược phát triển K-Pop gắn với công nghệ số, Hàn Quốc đã xuất khẩu văn hóa với giá trị hàng tỷ USD mỗi năm. Các sản phẩm âm nhạc, phim ảnh, trò chơi điện tử và nội dung số lan tỏa toàn cầu, tạo hiệu ứng kinh tế dây chuyền: Du lịch, thời trang, mỹ phẩm, truyền thông.

Giá trị xuất khẩu văn hóa Hàn Quốc đạt gần 38 tỷ USD trong năm 2025 (Ảnh: The Times)

Thành công của Seoul không đơn thuần nằm ở âm nhạc, mà ở chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp văn hóa gắn với công nghệ. Chính phủ Hàn Quốc từ những năm 1990 đã xác định “Hallyu” (Làn sóng Hàn Quốc) là ngành kinh tế mũi nhọn. Họ đầu tư vào đào tạo tài năng, hạ tầng giải trí, quỹ hỗ trợ sản xuất nội dung và đặc biệt là nền tảng phân phối số.

K-Pop không chỉ là sản phẩm âm nhạc, mà là hệ sinh thái gồm: Công ty giải trí ứng dụng big data để phân tích thị hiếu toàn cầu; Nền tảng streaming, mạng xã hội, YouTube giúp lan tỏa tức thời; Công nghệ thực tế ảo (VR), concert online, fan meeting trực tuyến; Chuỗi giá trị phụ trợ: Thời trang, mỹ phẩm, phim ảnh, game, du lịch.

Nhờ đó, văn hóa trở thành “quyền lực mềm”, mang về hàng tỷ USD mỗi năm và tạo hàng triệu việc làm trực tiếp và gián tiếp. Quan trọng hơn, Seoul xây dựng được thương hiệu toàn cầu: Người trẻ trên thế giới tiêu dùng văn hóa Hàn Quốc như một phong cách sống.

Qua trường hợp của Seoul có thể thấy rằng nếu biết số hóa di sản, kể câu chuyện văn hóa bằng công nghệ, Thủ đô hoàn toàn có thể tạo ra “làn sóng sáng tạo Hà Nội” trong khu vực.

Barcelona (Tây Ban Nha) lại nổi bật với mô hình quận sáng tạo kết hợp di sản kiến trúc Gaudí. Barcelona không phá bỏ di sản để hiện đại hóa, mà biến di sản thành trung tâm sáng tạo. Thành phố đã biến không gian cũ thành trung tâm thiết kế, studio sáng tạo, không gian làm việc chung, thu hút startup và nghệ sĩ quốc tế.

Du khách không chỉ tham quan mà còn trải nghiệm công nghệ số: Tour thực tế ảo tái hiện quá trình xây dựng công trình; Ứng dụng AR (công nghệ thực tế ảo tăng cường) giải thích kiến trúc ngay trên điện thoại; Không gian triển lãm tương tác kết hợp nghệ thuật và công nghệ. Nhờ đó, du lịch tăng trưởng mạnh, kinh tế sáng tạo chiếm tỷ lệ cao trong GDP địa phương. Barcelona chứng minh rằng bảo tồn di sản và đổi mới sáng tạo không loại trừ nhau, mà có thể bổ trợ để tạo giá trị mới.

Giống như Barcelona, Hà Nội có Phố cổ, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu, làng nghề Bát Tràng, Vạn Phúc… Nếu được tích hợp công nghệ trải nghiệm số, các không gian này có thể trở thành “trung tâm sáng tạo mở”, thu hút du khách và startup cùng khai thác.

New York (Mỹ) và London (Anh) từ lâu đã được xem là trung tâm sáng tạo toàn cầu. Sân khấu Broadway (New York) hiện nay đang ứng dụng công nghệ mapping sân khấu, vé điện tử tích hợp dữ liệu hành vi người xem và phát trực tuyến vở diễn ra toàn cầu.

Nhiều bảo tàng lớn đã triển kha các Tour tham quan kết hợp công nghệ thực tế ảo (VR)

Các bảo tàng lớn như MoMA (New York) hay Tate Modern (London) đã triển khai các Tour tham quan kết hợp công nghệ thực tế ảo (VR), NFT nghệ thuật, nền tảng streaming…

Sự giao thoa giữa nghệ thuật và công nghệ giúp hai thành phố này thu hút nguồn vốn đầu tư khổng lồ, đồng thời duy trì vị thế trung tâm tài chính - sáng tạo hàng đầu thế giới.

Những mô hình này cho thấy một điểm chung: Thành công đến từ việc xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, nơi Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo cùng hợp tác và công nghệ đóng vai trò chất xúc tác.

Hà Nội - tiềm năng lớn của một trung tâm sáng tạo

Hà Nội sở hữu lợi thế đặc biệt mà không phải thành phố nào cũng có. Đó là bề dày lịch sử hơn một nghìn năm, hệ thống di sản phong phú, làng nghề truyền thống, không gian phố cổ, văn hóa ẩm thực đặc sắc và đời sống nghệ thuật đa dạng. Đây chính là “mỏ vàng” cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Du khách trải nghiệm công nghệ thực tế ảo khi tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Ảnh: NL)

Bên cạnh đó, Hà Nội có dân số trẻ, trình độ học vấn cao và lực lượng lao động am hiểu công nghệ. Nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm đào tạo công nghệ và nghệ thuật tập trung tại Thủ đô, tạo nguồn nhân lực dồi dào cho các ngành sáng tạo số, thiết kế, game, truyền thông đa phương tiện.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Hà Nội hoàn toàn có thể phát triển các startup văn hóa số như: Bảo tàng ảo, tour di sản bằng thực tế tăng cường (AR/VR), game lịch sử, nền tảng âm nhạc - phim ảnh trực tuyến mang bản sắc Việt Nam, thiết kế thời trang kết hợp chất liệu truyền thống và công nghệ mới.

Tuy nhiên, để những ý tưởng ấy trở thành sản phẩm có giá trị kinh tế, cần một trung tâm kết nối và dẫn dắt hệ sinh thái - đó chính là vai trò của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội.

Tuy nhiên, để Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội thực sự trở thành bước đà vươn tầm thế giới, cần một tầm nhìn dài hạn: Xây dựng mạng lưới các không gian sáng tạo vệ tinh; hỗ trợ hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm cho công nghiệp văn hóa; thúc đẩy hợp tác công - tư; tích hợp chuyển đổi số vào mọi lĩnh vực văn hóa - du lịch.

Quan trọng hơn, cần nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ. Khi người trẻ Hà Nội tin rằng ý tưởng của mình có thể tạo ra giá trị kinh tế và được hỗ trợ để phát triển, hệ sinh thái sáng tạo sẽ tự vận hành và mở rộng.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội vì thế không chỉ là một trung tâm vật lý, mà là biểu tượng cho khát vọng đổi mới của Thủ đô. Từ nền tảng di sản nghìn năm, kết hợp sức mạnh công nghệ và trí tuệ trẻ, Hà Nội hoàn toàn có thể bước vào bản đồ các thành phố thông minh, sáng tạo của thế giới.

Với chiến lược đúng đắn và sự đồng lòng của “3 nhà”: Nhà nước - Nhà doanh nghiệp - Nhà sáng tạo, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội sẽ là bệ phóng để Hà Nội chuyển mình từ thành phố giàu truyền thống sang trung tâm sáng tạo năng động, nơi văn hóa trở thành động lực tăng trưởng và là chìa khóa mở cánh cửa hội nhập toàn cầu.

Tuệ Uyên