Mức đóng BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh

Hơn 12.300 chủ hộ kinh doanh đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo Luật BHXH năm 2024, từ ngày 1/7/2025, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc (các chủ hộ còn lại, áp dụng từ ngày 1/7/2029). Chủ hộ kinh doanh vi phạm quy định này có nguy cơ chịu chế tài phạt vi phạm lên đến 75 triệu đồng (tuỳ theo mức độ vi phạm) và phải chấp hành các biện pháp để khắc phục hậu quả.

Việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh là chính sách mới lần đầu được triển khai. Do đó, để các chủ hộ kinh doanh nắm rõ quy định, đồng thuận và chủ động tham gia BHXH bắt buộc, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đến khi Luật BHXH năm 2024 chính thức có hiệu lực, toàn hệ thống BHXH Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, như: Đẩy mạnh tuyên truyền rộng rãi để chủ hộ hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm đóng BHXH và các chế tài liên quan.

BHXH Việt Nam cũng ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn BHXH các tỉnh chuẩn bị dữ liệu, thống kê thông tin của các chủ hộ kinh doanh thuộc diện đóng BHXH bắt buộc trên địa bàn; tổ chức Hội nghị, gửi thông báo, hoặc cử viên chức trực tiếp đến hộ kinh doanh để đôn đốc, hướng dẫn lập hồ sơ đăng ký tham gia BHXH.

Đồng thời, cơ quan BHXH cũng tranh thủ sự ủng hộ của chính quyền địa phương, phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan trong việc rà soát, vận động, đưa chủ hộ kinh doanh tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.

Với sự nỗ lực, chủ động của toàn hệ thống BHXH Việt Nam, đến nay, cả nước có hơn 12.300 người là chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai đang tham gia BHXH bắt buộc. Tiền lương đóng BHXH bắt buộc bình quân chung toàn quốc của chủ hộ khoảng 3,5 triệu đồng/tháng.

Cán bộ ngành BHXH tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện tới các chủ hộ kinh doanh

Một số địa phương có số chủ hộ tham gia BHXH bắt buộc lớn như: Thành phố Hồ Chí Minh (trên 1.960 người), Hà Nội (trên 1.160 người); Vĩnh Long (trên 780 người), Hải Phòng (trên 720 người), Đồng Nai (trên 750 người); Thái Nguyên, Lâm Đồng (gần 600 người)…

Qua rà soát cho thấy, bên cạnh các trường hợp đóng BHXH theo diện là chủ hộ kinh doanh thì có số lượng lớn chủ hộ kinh doanh đã và đang tham gia BHXH bắt buộc cùng với người lao động tại các doanh nghiệp, tổ chức (những người này vừa là chủ hộ vừa là người làm việc theo hợp đồng lao động với các doanh nghiệp…).

Cũng có những trường hợp là chủ hộ kinh doanh nhưng đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng nên không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.

Theo quy định, chủ hộ kinh doanh đóng BHXH, BHYT bắt buộc với mức 29,5% trên mức tiền lương tháng do chủ hộ chọn làm căn cứ đóng nhưng không thấp hơn mức tham chiếu (hiện bằng mức lương cơ sở) và không cao hơn 20 lần mức tham chiếu. Tỷ lệ 29,5% gồm: 22% đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất; 3% vào quỹ ốm đau, thai sản; 4,5% vào quỹ BHYT.

Như vậy, với mức tham chiếu hiện hành, mức đóng của chủ hộ kinh doanh hiện nay như sau: Mức đóng thấp nhất: 29,5% × 2.340.000 = 690.300 đồng/tháng;

Mức đóng cao nhất (20 lần mức tham chiếu): 29,5% × 20 × 2.340.000 = 13.806.000 đồng/tháng.

Xử lý nghiêm minh với các hành vi trốn đóng

Hành vi trốn đóng BHXH là hành vi bị nghiêm cấm trong Luật BHXH. Do đó, cá nhân người sử dụng lao động vi phạm quy định về đóng BHXH tùy theo tính chất, mức độ mà bị xử phạt vi phạm hành chính, xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

Theo Điều 39 của Nghị định số 12/2022/NĐ-CP ngày 17/01/2022 của Chính phủ, mức phạt đối với người sử dụng lao động (trong đó có hộ kinh doanh) vi phạm quy định về đóng BHXH bắt buộc được chia thành ba nhóm hành vi cụ thể như sau: Phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng, đối với các hành vi: Chậm đóng; đóng không đúng mức quy định; đóng không đủ số người thuộc diện tham gia hoặc chiếm dụng tiền đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp của người lao động.

Phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng BHXH bắt buộc, nhưng không quá 75 triệu đồng, đối với trường hợp không đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp cho toàn bộ người lao động thuộc diện bắt buộc, song chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Phạt tiền từ 50 triệu đến 75 triệu đồng đối với hành vi trốn đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp hoặc sửa chữa, làm sai lệch văn bản, tài liệu trong hồ sơ để đề xuất được áp dụng mức đóng thấp hơn quy định vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nhiệp, nhưng các trường hợp này chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cũng theo Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, ngoài hình thức phạt tiền, chủ hộ kinh doanh vi phạm quy định về đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.

Cụ thể, buộc người vi phạm phải đóng đủ số tiền BHXH bắt buộc và bảo hiểm thất nghiệp phải đóng cho cơ quan BHXH. Đồng thời, nộp khoản tiền lãi bằng hai lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề tính trên số tiền và thời gian chậm đóng, không đóng hoặc trốn đóng.

Trường hợp người vi phạm không thực hiện nghĩa vụ, ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nước sẽ trích tiền từ tài khoản của chủ hộ kinh doanh để chuyển nộp theo quy định nhằm đảm bảo việc thu hồi đầy đủ các khoản phải đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệm… Biện pháp này nhằm gia tăng quyền lợi chính đáng của người lao động, đồng thời thể hiện sự nghiêm minh trong thực thi pháp luật về BHXH.

Ngọc Diệp