Định vị lại không gian phát triển trong bối cảnh đô thị mở rộng

Tái cấu trúc sản xuất đơn lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị

Trong nhiều năm, nền kinh tế Bình Mỹ phụ thuộc nặng vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, chủ yếu là rau ăn lá và cây trồng ngắn ngày phục vụ thị trường TP Hồ Chí Minh. Dù giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm sinh kế cho người dân, mô hình này bộc lộ rõ những giới hạn khi năng suất thấp, dư địa thị trường thu hẹp, khả năng chế biến và bảo quản sau thu hoạch còn yếu. Sản xuất nông nghiệp vì thế chịu tác động mạnh trước biến động giá cả và nhu cầu tiêu thụ.

Không gian sản xuất nông nghiệp tại xã Bình Mỹ, nền tảng quan trọng để phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp đô thị gắn chế biến và thị trường

Thực tế đó cho thấy, bài toán phát triển của Bình Mỹ không còn nằm ở việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà ở tổ chức lại nền kinh tế theo chuỗi giá trị. Theo định hướng mới, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò nền tảng nhưng không phát triển đơn lẻ, mà gắn với công nghiệp chế biến, thương mại và logistics nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Trong ngắn hạn, địa phương ưu tiên củng cố vai trò của hợp tác xã, thúc đẩy liên kết bền vững giữa nông dân với doanh nghiệp thương mại, hệ thống phân phối và chuỗi bán lẻ hiện đại. Việc nâng cao năng lực quản lý chất lượng, mở rộng áp dụng VietGAP, GlobalGAP, xây dựng thương hiệu nông sản địa phương được xem là điều kiện tiên quyết để hình thành chuỗi cung ứng ổn định, giảm thiểu rủi ro về giá và thị trường.

Hệ thống sông rạch trên địa bàn xã Bình Mỹ - lợi thế đặc thù để hình thành trục logistics thủy - bộ kết nối khu vực Tây Bắc TP Hồ Chí Minh với miền Tây Nam Bộ

Ở trung và dài hạn, Bình Mỹ định hướng thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản và hạ tầng hậu cần sau thu hoạch. Các dự án kho lạnh, nhà máy sơ chế, hệ thống phân loại và đóng gói hiện đại không chỉ giúp kéo dài vòng đời sản phẩm mà còn mở ra khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu. Khi đó, nông nghiệp Bình Mỹ không chỉ là “vùng cung ứng” mà từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị nông sản của khu vực.

Đối với lĩnh vực công nghiệp, Bình Mỹ hiện có lợi thế là nơi tập trung các khu công nghiệp quy mô lớn, song hiệu quả lan tỏa vào kinh tế địa phương còn hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp trong nước có quy mô nhỏ, trong khi các doanh nghiệp FDI giữ vai trò chủ đạo về doanh thu và lao động. Định hướng phát triển mới không đặt trọng tâm vào mở rộng công nghiệp theo chiều rộng, mà tập trung gia tăng mức độ liên kết chuỗi.

Một góc khu công nghiệp trên địa bàn xã Bình Mỹ, nơi được định hướng tăng cường liên kết chuỗi với doanh nghiệp địa phương và ngành chế biến nông sản

Trong ngắn hạn, địa phương xác định hỗ trợ doanh nghiệp địa phương kết nối với doanh nghiệp FDI thông qua các chương trình kết nối cung - cầu, giúp doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia chuỗi cung ứng. Ở trung hạn, Bình Mỹ ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp chế biến nông sản dựa trên nguồn nguyên liệu tại chỗ và từ các vùng lân cận, qua đó hình thành các cụm giá trị gia tăng gắn với nông nghiệp.

Đáng chú ý, logistics được xem là trục phát triển chiến lược của Bình Mỹ trong dài hạn. Với lợi thế tiếp giáp sông Sài Gòn, địa phương có điều kiện phát triển vận tải thủy phục vụ hàng hóa khối lượng lớn. Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông bộ - thủy, phát triển hệ thống cảng trung chuyển và trung tâm logistics hiện đại được kỳ vọng sẽ giải quyết nút thắt hạ tầng, tạo lợi thế cạnh tranh mới trong thu hút đầu tư. Mục tiêu dài hạn là đưa Bình Mỹ trở thành điểm trung chuyển logistics quan trọng của khu vực Tây Bắc TP Hồ Chí Minh, kết nối hiệu quả với miền Tây Nam Bộ.

Phát triển bền vững du lịch cộng đồng

Song song với tái cấu trúc kinh tế, Bình Mỹ xác định phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt. Trong đó, du lịch được nhìn nhận không phải là ngành tăng trưởng nóng, mà là lĩnh vực bổ trợ, góp phần đa dạng hóa sinh kế và gia tăng giá trị cho các hoạt động kinh tế khác.

Hoạt động du lịch cộng đồng gắn với không gian sông nước, vườn cây tại Bình Mỹ, dư địa để xây dựng sản phẩm du lịch bản địa có bản sắc và giá trị gia tăng

Hiện nay, du lịch Bình Mỹ chủ yếu ở quy mô nhỏ, mang tính tự phát, thiếu liên kết và chưa tạo được dấu ấn thương hiệu. Định hướng phát triển mới đặt trọng tâm vào xây dựng chuỗi giá trị du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa và không gian sông nước. Trong ngắn hạn, địa phương hỗ trợ các hộ dân và doanh nghiệp nhỏ hình thành chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh, từ sản phẩm trải nghiệm đến lưu trú và ẩm thực, đồng thời tăng cường quảng bá để mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.

Ở trung hạn, Bình Mỹ hướng đến xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch, nâng cao năng lực phát triển sản phẩm và tổ chức các sự kiện mang bản sắc địa phương nhằm tạo điểm nhấn và nâng cao tính lan tỏa. Về dài hạn, địa phương chủ trương kêu gọi đầu tư các dự án du lịch quy mô lớn, hiện đại, gắn với vui chơi giải trí và giáo dục, phù hợp lợi thế vị trí gần các đô thị lớn.

Trong bức tranh phát triển đó, Bình Mỹ cũng chú trọng tạo điều kiện cho các mô hình khởi nghiệp phát triển theo hướng chọn lọc. Thay vì thu hút đại trà, địa phương ưu tiên các startup có khả năng gắn kết với hệ sinh thái sẵn có như nông nghiệp công nghệ cao, chế biến - logistics, thương mại điện tử nông sản và du lịch cộng đồng. Cách tiếp cận này nhằm giúp khởi nghiệp phát triển dựa trên nhu cầu thực tiễn, từng bước tham gia chuỗi giá trị địa phương, qua đó tạo động lực đổi mới từ bên trong.

Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ Nguyễn Anh Tuấn (phải) trao đổi cùng ông Hoàng Hoa Quân, Phó Trưởng phòng Quản lý lữ hành, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, về định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với lợi thế bản địa

Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, phát triển của địa phương trong giai đoạn tới không đặt nặng việc mở rộng bằng mọi giá, mà tập trung tổ chức lại không gian phát triển theo hướng hài hòa. Theo ông, Bình Mỹ cần được nhìn nhận như một chỉnh thể, nơi nông nghiệp, công nghiệp, logistics và không gian dân cư được sắp xếp hợp lý để hỗ trợ lẫn nhau.

“Bình Mỹ có đủ các yếu tố để phát triển, từ nông nghiệp, hệ thống sông rạch đến các khu công nghiệp hiện hữu. Vấn đề cốt lõi là kết nối các yếu tố đó trong một cấu trúc hợp lý, để phát triển đi vào chiều sâu và người dân trở thành chủ thể thụ hưởng”, Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, trong bối cảnh không gian đô thị TP Hồ Chí Minh tiếp tục mở rộng, Bình Mỹ cần được định vị như một khu vực chuyển tiếp có chất lượng, nơi kinh tế phát triển nhưng vẫn kiểm soát tốt môi trường, cảnh quan và trật tự không gian. Đây là điều kiện để địa phương vừa thu hút đầu tư, vừa bảo đảm ổn định xã hội và phát triển bền vững trong dài hạn.

Hoạt động chăm sóc người cao tuổi tại Bình Mỹ - một lát cắt của “kinh tế bạc”, lĩnh vực đang mở ra dư địa phát triển dịch vụ gắn với an sinh và chất lượng sống

Với cách tiếp cận phát triển dựa trên chuỗi giá trị, logistics đa phương thức và tổ chức không gian hợp lý, Bình Mỹ đang từng bước rời khỏi mô hình tăng trưởng cũ để hình thành diện mạo phát triển mới. Đó không chỉ là sự dịch chuyển về cơ cấu kinh tế, mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển, đặt nền tảng cho vai trò của Bình Mỹ như một địa bàn động lực ở cửa ngõ Tây Bắc TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới.

Hoàng Lân